Kun je jezelf veranderen?

Herken je het? Je komt in een situatie en merkt dat je gedrag of gewoontes je niet verder helpen. Misschien wil je als leidinggevende meer empathie tonen of als teamlid je grenzen beter aangeven tijdens vergaderingen. Je weet dat je gedrag beter kan, maar hoe doorbreek je deze gewoontes? Kun je jezelf veranderen, zowel op persoonlijk als professioneel vlak of moeten we maar accepteren wie we zijn?

Waarom is verandering soms zo lastig?

Oude gewoontes doorbreken kan lastig zijn. Veel van ons gedrag wordt namelijk aangestuurd door het reptielenbrein, het oudste deel van ons brein, dat geprogrammeerd is om efficiënt te reageren zonder nadenken. Dit maakt het gedrag automatisch, wat handig is bij routinetaken zoals fietsen, maar minder handig als je probeert om bijvoorbeeld je communicatiestijl of leiderschapsaanpak te veranderen.

In de werkomgeving komen we vaak vast te zitten in automatische patronen. Als leidinggevende kun je bijvoorbeeld onbewust in een autoritaire stijl vervallen, terwijl je juist meer een coachende rol wilt aannemen. Als teamlid heb je misschien de gewoonte om je terug te trekken in plaats van je mening te delen, omdat je bang bent voor conflicten of afwijzing.

Gewoontes en overlevingsmechanismen

Of je jezelf kunt veranderen hangt met veel factoren samen. De meeste van onze diepgewortelde gewoontes komen uit de kindertijd en zijn ontstaan als overlevingsmechanismen. Als kind leer je gedrag aan dat je helpt om je veilig te voelen in je omgeving. Dit kan inhouden dat je jezelf voortdurend aanpast aan anderen, kritiek vermijdt, je mening niet uitspreekt, of jezelf op de achtergrond houdt om afwijzing te voorkomen.

Als volwassene kunnen deze oude patronen je belemmeren om effectief te functioneren. Als leidinggevende voel je misschien de drang om altijd het antwoord te hebben, wat je afhoudt van het delen van verantwoordelijkheid met je team. Als teamlid kan het moeilijk zijn om je grenzen aan te geven of feedback te geven aan je leidinggevende, omdat je bang bent voor negatieve reacties.

Wat gebeurt er als je jezelf en je gedrag probeert te veranderen?

Wanneer je probeert jezelf en je gedrag te veranderen, krijg je te maken met oude patronen die diep in je systeem zijn verankerd. Het reptielenbrein reageert op nieuwe situaties vaak met angst – je brein ziet verandering als iets dat potentieel gevaarlijk is. Dit veroorzaakt weerstand, omdat de veranderingen de angst om niet geaccepteerd of afgewezen te worden, kunnen triggeren.

Bijvoorbeeld, als je als leidinggevende je medewerkers meer autonomie wilt geven, kan je onbewust de angst voelen dat je minder controle hebt of dat het team minder respect voor je heeft. Als teamlid kan het moeilijk zijn om je mening te geven tijdens vergaderingen omdat je bang bent voor kritiek of afwijzing.

Hoe kun je jezelf toch veranderen?

Het proces van veranderen is complex en vergt geduld en zelfcompassie. Wanneer je veranderingen wilt doorvoeren, moet je begrijpen dat het ongemak met zich meebrengt. Als leidinggevende wil je misschien je aanpak veranderen, maar dat kan in het begin voelen als een breuk met je gevestigde identiteit. Als teamlid wil je misschien je grenzen stellen, maar de angst voor negatieve gevolgen kan dit blokkeren.

Hier zijn enkele stappen die je als leidinggevende of teamlid kunt nemen om jezelf en je gedrag te veranderen richting jouw gewenste doel:

1. Koppel je verandering aan het beeld van wie je eigenlijk wil zijn. Om te willen veranderen heb je een intrinsieke motivatie nodig. Een beeld vormen over je ideale zelf is een sterke katalysator voor het veranderen van je gewoontes. Als je elke dag een stukje handelt zoals je ideale zelf zou handelen dan kom je elke dag een stukje dichterbij je doel. Leef wie je wilt zijn.
2. Stel kleine, haalbare acties in. Verandering gebeurt niet van de ene op de andere dag, dus begin klein. Als leidinggevende kun je bijvoorbeeld elke week één op één gesprekken plannen met je team om meer te luisteren in plaats van te adviseren. Als teamlid kun je beginnen met het dagelijks benoemen van je grenzen op kleine manieren, zoals aangeven wanneer je je werkdruk te hoog vindt.
3. Reflecteer regelmatig en deel je proces. Het is belangrijk om jezelf regelmatig te evalueren. Als leidinggevende kun je dit doen door met je team te reflecteren op de nieuwe aanpak. Als teamlid kun je met collega’s of je leidinggevende bespreken hoe het gaat. Het delen van je proces maakt het tastbaar en zorgt ervoor dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen ontwikkeling.
4. Blijf focussen op kleine groeimomenten. Hoe klein ook, elke stap voorwaarts is een overwinning. Als leidinggevende kun je bijvoorbeeld merken dat een medewerker zich meer uitspreekt tijdens vergaderingen, wat je als succes kunt beschouwen. Als teamlid merk je misschien dat je vaker je grenzen kunt aangeven zonder angst voor negatieve reacties. Dit versterkt je vertrouwen om door te gaan.
5. Wees realistisch en mild voor jezelf. Verandering gaat niet in een rechte lijn. Er zullen momenten zijn dat je terugvalt in oude patronen. Als leidinggevende kun je soms de neiging hebben om weer in je oude, meer controlerende rol te vervallen. Als teamlid ga je misschien weer een keer je mening niet uitspreken uit angst voor confrontatie. Het belangrijkste is om jezelf ruimte te geven en niet te hard te zijn als het even niet lukt.

Waarom coaching je kan helpen bij het veranderen van jezelf

Omdat het veranderen van jezelf en je gewoontes een ingewikkeld proces is, kan het soms fijn zijn om samen met een coach de eerste stap in je veranderproces te zetten. De eerste fase van verandering is vaak het moeilijkst, omdat je bewust de oude gewoonten moet doorbreken. Coaching biedt structuur, biedt nieuwe inzichten en helpt je omgaan met obstakels die je anders misschien had vermeden. Een coach houd je verantwoordelijk en helpt je met concrete handvatten die passen bij jouw specifieke situatie als leidinggevende of teamlid.

Verandering als kans voor groei

Hoewel het veranderen van jezelf, gewoontes en gedrag moeilijk kan zijn, is het de moeite waard. Als je deze veranderingen doorvoert, geef je jezelf de kans om dichter bij je authentieke zelf te komen, zowel als leidinggevende als teamlid. Dit leidt niet alleen tot meer vertrouwen en kracht, maar ook tot betere resultaten binnen je team en organisatie.

Als leidinggevende zul je merken dat je team beter presteert en meer verantwoordelijkheid neemt. Als teamlid zul je merken dat je meer energie hebt en je positie steviger in je werkveld kunt innemen.

Wil je verder praten over jouw veranderproces als leidinggevende of teamlid?
Neem gerust contact op voor een kosteloos oriënterend gesprek. We kunnen samen kijken naar hoe jij het meeste uit jezelf kunt halen en duurzame verandering kunt bewerkstelligen.

Sandra Koedood

Coach en ontwikkelaar van persoonlijk leiderschap