Waarom duurt een burn-out zo lang?

waarom duurt een burn-out zo lang?

Waarom duurt een burn-out zo lang?

Waarom duurt het soms zo lang om te herstellen van een burn-out?

Wist je dat een burn-out het langst duurt van alle werkgerelateerde psychische klachten?

In dit artikel wil ik dieper ingaan op de duur en het herstelproces van een burn-out. Waarom is de één 3 maanden uit de roulatie en de ander meer dan een jaar? Hoe komt het dat het herstellen van een burn-out soms zo lang kan duren?

Om te kunnen begrijpen waarom het herstellen van een burn-out soms zo lang kan duren wil ik jou als lezer eerst meenemen naar het ontstaan van een burn-out. Hoe kom je in eerste instantie in een burn-out terecht?

Ontstaan van burn-out: een bio-psychologische verklaring

Als je voldoende slaapt en regelmatig rust neemt, herstel je over het algemeen weer prima van de inspanningen die je hebt opgelopen op de (werk)dag. Als het je goed lukt om na inspanning te ontspannen en rusten dan blijf je over het algemeen in balans en heb je weer voldoende energie voor de volgende dag.

Ben je overbelast? Dan volstaat de normale rust en slaap niet om volledig te herstellen van de geleverde inspanning. Houdt dit een lange periode aan? Dan is de kans groot dat je in een burn-out belandt. Dagelijks heb je chronisch meer energie verbruikt dan je hebt kunnen recupereren. Je hebt lichamelijke signalen van vermoeidheid en stress gemist of onvoldoende aandacht gegeven en je hebt een flinke achterstand opgelopen in energie.

Herstelschuld

Door systematische overbelasting over een lange periode, blijft het lichamelijk herstel in toenemende mate achter. Zo ontstaat een herstelschuld. En in feite leef je op ‘geleende energie’, wat leidt tot een chronische stressconditie. Om toch te kunnen blijven functioneren probeert het lichaam deze achterstand op te lossen door extra hormonen aan te maken; adrenaline en cortisol. Dit zijn activators en geven je een boost aan geleende energie waardoor je weer door kunt gaan in de actie. Mensen die hierin zitten herkennen vaak niet dat ze uitgeput zijn. Door de hormonen voelen ze zich wel moe, maar ook energiek. Deze fase is cruciaal voor het verdere verloop. De hormonen houden je in zoverre voor de gek dat je lichaamssignalen niet duidelijk te herkennen zijn en het risico bestaat dat je door gaat in plaats van een pas op de plaats.

Doordat een burn-out heel geleidelijk ontstaat en de signalen soms moeilijk te herkennen zijn is men vaak te laat om het tij te keren. In deze fase is het nog vrij eenvoudig om te herstellen; voor een bepaalde periode breng je je activiteiten en stressoren terug naar minimaal en je lichaam zal zich weer herstellen. Maar veel mensen gaan toch door en brengen zichzelf naar het kantelpunt waar herstellen niet meer zo gemakkelijk is.

Het nieuwe normaal

Burn-out raken verloopt in fases waarbij verwaarlozing van de eerste signalen zorgt voor een eerste kantelpunt; hier veranderen bepaalde lichamelijke processen en ontstaat er een soort van adaptatie van het lichaam wat deze gaat herkennen als het ‘nieuwe normaal’. Een vicieuze cirkel is tot stand gekomen; klachten nemen toe, energie neemt af en er worden meer hormonen aangemaakt wat de schijn wekt dat je energie hebt. Dit proces raakt zowel het mentale als het lichamelijke functioneren. Afhankelijk van de persoon heeft het effecten op het functioneren van het brein (zoals het aandachtssysteem, het werkgeheugen, de emoties), het immuunsysteem, het hart-vaatstelsel, of de spijsvertering.

Er is meer nodig dan rust alleen om het tij te keren. Als dit proces doorgaat komt het tweede kantelpunt; het stressmechanisme zélf decompenseert: ‘Plotseling’ gaat het niet meer.

In deze 3e fase ligt men emotioneel volkomen uit het lood, kan men 12 uur slapen zónder te herstellen, is het onmogelijk om een boek of tijdschrift te lezen, is zoiets simpels als ‘boodschappen doen’ een te grote opgave. Kort gezegd: eerst worden alle reserves uitgeput, dan treedt een ‘noodaggregaat’ in werking, tot dit ‘in zijn eigen staart bijt’ en vastloopt. De ervaring leert dat herstel voor mensen die deze omslag hebben bereikt onevenredig veel langer duurt dan voor mensen die nog (net) niet zijn gedecompenseerd, ook al zijn ze het omslagpunt heel dicht genaderd.

Factoren die het herstelproces bemoeilijken

Soms duurt het herstellen van een burn-out lang omdat de omstandigheden van de te herstellen persoon ongunstig zijn, denk aan kleine kinderen thuis of een prikkelrijke omgeving en aanhoudende stressoren. Maar soms duurt herstel lang door intrinsieke, biologische factoren. Ik noem de twee belangrijkste:

* Grote herstelschuld: mensen met burn-out zijn fysiek uitgeput en hebben lang de tijd en de juiste tools nodig om tot herstel van conditie en vitaliteit te komen. Rustig en gedoseerd in beweging komen zijn hierbij essentieel, in tegenstelling tot intensief sporten omdat daarmee vaak weer extra adrenaline wordt aangemaakt de herstelschuld verder doet toenemen.

* Bio-psychologische veranderingen: Onder invloed van chronische stress ontstaan er biologische veranderingen op wat slaapstoornissen of bijvoorbeeld angststoornissen tot gevolg kan hebben. Hierdoor ontstaan soms vicieuze cirkels die tijd nodig hebben om doorbroken te worden.

Conclusie

Lichaam en geest hebben geruime tijd en de juiste aanpak nodig om weer terug te kunnen keren naar de oorspronkelijke staat van balans. Een burn-out heeft deze balans in grote mate verstoord en met name als je op het punt bent gekomen dat je tot niets meer in staat bent, is er veel tijd en aandacht nodig om jouw systeem de kans te geven zich weer te herstellen.

Het goed leren luisteren naar en herkennen van de signalen van je lichaam is essentieel om de juiste afweging te kunnen maken op weg naar herstel. Ook essentieel is dat je antwoord leert vinden op de volgende vragen:

  • mag ik sporten als ik een burn-out heb?
  • wat is een gezonde manier van rust nemen bij een burn-out?
  • Is de energie die ik voel gebaseerd op adrenaline, of is dit gezonde energie?

Dit leer je door een goede relatie met je lichaam aan te gaan en door ruim de tijd te nemen voor herstel. Haasten heeft geen zin, daarmee blijf je in non-acceptatie en daarmee blijft de spanning bestaan. Accepteren, de tijd nemen en heel goed af leren stemmen op je lichaam en jezelf zijn dé ingrediënten voor duurzaam herstel.

Wil je meer weten over het herstellen van een burn-out? Heb je vragen over jouw persoonlijke situatie? Bel me gerust, ik neem graag de tijd om met je mee te denken. Je kunt me ook mailen via het contactformulier.

Bron: Tijdschrift voor Psychotherapie 1-2015.